Nowoć – Novot’

Od swojego powstania Nowoć należała do ewangelickiej parafii w Lokczy (słow. Lokca), ponieważ jednak w tym czasie żyło tutaj sześciokrotnie więcej katolików niż ewangelików, w roku 1703 parafię przydzielono katolikom. Mieszkańcy Nowoci z powodu dużej odległości bywali w kościele parafialnym w Lokczy rzadko; na większe święta, z okazji chrztów i ślubów. Wzrost zaludnienia i powstanie w 1732 roku nowej wsi Erdutka (dziś Orawska Leśna) spowodowały konieczność podzielenia parafii. Wkrótce, w roku 1748, utworzono nową parafię w Zakamiennym, do której obok Nowoci przydzielono także Kruszetnicę*, Łomną i Erdutkę. Samodzielna parafia powstała w Nowoci dopiero w roku 1787.

Pierwszy drewniany kościół pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny zbudowano w latach 1789-1790. Służył on wiernym przez 150 lat, do czasu kiedy w roku 1940 zawaliła się wieża świątyni. Wówczas przystąpiono do budowy nowego murowanego kościoła. Stanął on na miejscu poprzedniego. Budowę realizowano w latach 1941-48 według projektu Michała Harminca. Powodem długiego okresu budowy był brak środków finansowych. Przed wejściem do kościoła znajduje się grota Matki Bożej z Lourdes, a tuż za kościołem okazały dom spokojnej starości.

Do zabytków Nowoci należy kilka kamiennych figur pochodzących zapewne z trzech różnych orawskich warsztatów kamieniarskich: Białopotockich w Białym Potoku, Tomaszaków w Mutnem i Laszaków na miejscu w Nowoci. Są to: Pieta z 1800 roku (powyżej centrum), św. Jan Nepomucen z 1805 roku (obok kościoła), Koronacja Matki Bożej przez Trójcę Świętą z 1806 roku (w górnym końcu wsi), Chrystus Frasobliwy z 1825 roku (na grzbiecie Chudowej w górnej części wsi) oraz Chrystus Ukrzyżowany z 1865 roku (na nowym cmentarzu).

Oryginalnym zabytkiem jest pamiątkowy kamień (tzw. Kamień Rovlanda) z tekstem w języku węgierskim, ustawiony przy leśnej asfaltowej drodze (zakaz ruchu) na przełęczy Skałka pomiędzy szczytami Komame (1015 m) i Gruniki (928 m). Jest on poświęcony pracownikom leśnym (Zakamienne).

We wsi zachowało się kilka drewnianych chat, typowych przykładów orawskiej architektury ludowej. Jedna zagroda z Nowoci przeniesiona została do skansenu-Muzeum Wsi Orawskiej w Zubercu Brestowej.

We wsi działa dziecięcy zespół regionalny „Grunik”, a corocznie w lutym odbywa się tutaj dziecięcy karnawał (słow. detske faśiangy) — spotkanie dziecięcych góralskich zespołów regionalnych z udziałem gości z Polski.

Obecnie Nowoć wyraźnie stawia na rozwój turystyki, zwłaszcza tzw. agroturystyki. Od 1991 roku funkcjonuje tutaj Agrohotel dysponujący 92 miejscami noclegowymi, z kawiarnią, restauracją, bilardem, fitness centrum, basenem i sauną. Standard obiektu jest wysoki; pokoje 2, 3 i 5–osobowe posiadają umywalki, prysznice i toalety. Ceny są przystępne: miejsce w każdym pokoju kosztuje 150 sk. Przy hotelu znajduje się ujeżdżalnia koni z możliwością wynajmu wierzchowców na konne wycieczki. Jest także wypożyczalnia rowerów górskich. Specjalne wiaty przystosowane są do organizowania imprez plenerowych z ogniskami i gotowaniem w kociołkach. Organizowane są spacery do pobliskiego szałasu pasterskiego, gdzie można skosztować żentycę i kupić owcze serki. W zimie działają tutaj 2 wyciągi narciarskie, jeden o długości 1000 m i deniwelacji 120 m, drugi mniejszy o długości 500 m i deniwelacji 100 m. Okolice nadają się na wędrówki narciarskie. Corocznie w marcu odbywają się narciarskie rajdy przez Plisko* do Półgóry*. Wielkiego ożywienia kontaktów i turystyki oczekuje się w związku z planowanym otwarciem drogowego przejścia granicznego Nowoć – Glinka* na przeł. Glinka* (Ujsolskiej). Przejście to stworzy także możliwość połączenia Orawy przez terytorium Polski (Rajcza, Zwardoń) z Kisucami i dalej z Republiką Czeską. Nie czekając na ukończenie budowy przejścia drogowego, we wrześniu 1997 roku uruchomiono tu przejście piesze tzw. małego ruchu granicznego (przeł. Glinka). Z ostatniego przystanku SAD na przeł. Glinka dochodzi się nową asfaltową drogą w przeciągu 30 minut. Budowa przejścia i nowych dróg spowodowała likwidację zielonego szlaku turystycznego, który wcześniej biegi tędy starą żwirową drogą. Przez przeł. Glinka biegnie natomiast słowacki szlak graniczny 1N.